Header2.png

VikiSosyalizm'den Bildirimler Alabilirsiniz!
Bunun için sağ alt köşedeki kırmızı beyaz çan sembolüne tıklayınız

Öz Yönetim

VikiSosyalizm sitesinden
(Öz-yönetim sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Öz Yönetim, birimlerin, kurumların ve benzeri yapılan kendini yönettiği alanlara verilen ad.

Üretim ve yönetim piramitleri

Kapitalizm-.jpg

Üretim sistemleri ana kurallarını, amacına göre bir ideolojiden alır.

Sınırsız özel mülkiyet biriktirme hakkının olduğu üretim sistemlerindeki yönetim biçimi ile, mülkiyetin kolektif-sınırlı olduğu sistemlerdeki yönetim biçimi arasında fark vardır. En belirgin fark, iş ilişkisinin ana hatlarının düzenlenmesinde görülür. Üretim değerlerinin hangi yöne (ceplere) akacağı ile ilgili olduğuna göre değişir. Yönetim hiyerarşisindeki diziliş basamakları da daha çok mülkiyet sahibinin beklentisine göre farklıdır. [1]

Kapitalist sistem piramidi

Kapitalist yönetim örgütlenme piramidi (herşey dolar için, dolar patron için)

Bir iş yerinde kapitalist örgütlenme modeliyle en az maliyetle, en fazla üretimin, en kısa zamanda gerçekleştirilmesi amaçlanır. Böylece iş yeri sahibine, (pazarlama faktörünün de başarılı olduğunu var sayarsak) maksimum kâr sağlanacağı düşünülür.

Yönetim örgütlenme piramidinde en altta işgören, Onun “sırtında” işgörenlerin arasından seçilen nezaretçi ve hepsinin sırtında kapitalizmin mantığına uygun olarak (üst yönetim) patron vekilleri vardır.

İşyeri sahibi, kasanın başında duran adam olarak sembolize edilir ve tek amacı, ne pahasına olursa olsun, sürdürülebilir kârdır. Burada çalışanların aldığı ücretler yarattığı değere değil, kasaya yakınlığına göre değişmektedir.

Çalışan-amir arasındaki iş ilişkileriyle, saygı, koşulsuz itaat ruhuna uygun davranışa alıştırılmaktadır.

İşgörenler mutlu oluyormuş gibi göründüğü sürece işinde kalabilmektedir.

Kamu - kapitalist yönetim örgütlenme piramidi (her şey makam koltuğu için, makam yakın çevre için)

Kamu-kapital.jpg

Kamu işyerleri her ne kadar sosyal amaçlı kurulmuş olduğu söylense de, yönetim piramidi, kapitalist modele göre örgütlenmiştir. Ast-üst ilişkisinde disiplin, otokratik ve itaat kavramı dikkate alınarak kurulmaktadır.

Yönetim piramidi böyle öngörse de, disiplin ve itaat beklentilerini çalışma başarısı değil, çeşitli çıkar ilişkileri belirlemektedir. [1]

Demokratik (özyönetim) örgütlenme piramidi (her şey eşitlikçi refah için, refah toplum için)

Özyönetim-sosyalizm.jpg

Sosyalist üretim-yönetim sistemi de diyebileceğimiz bu modelde, kimse kimsenin sırtına basmamakta, her çalışanın ayakları yerde, iş bölümü ve uzmanlık esasına göre iş ayrımı yapılmaktadır.

Sermayenin hem para, hem de politik iktidarı yere yatırılmış, her çalışana birbiriyle ve hedef noktaya doğru yarışma fırsatı yaratılmıştır. Burada başarılı olmanın hareketi yükselme değil, ilerlemedir. Hayat ileriye doğru yaşandığından çalışanlar birbirlerinden soyutlanmamakta, varlıkta ayrıcalık mutluluk nedeni olmaktan çıkarılmaktadır.

Özyönetim, bir işyerinde işbölümümün demokratik esaslara göre paylaşılması ve somut faydaların çalışanlara adaletli dağıtımıyla motivasyon oluşturma anlayışı sağlar.

Öz yönetimde işletme müdürü, yönetim kurulu, denetim kurulu ve yönetim konseyi, işgörenlerin kendi aralarından seçtikleri kişilerden oluşur. Burada üretim araçlarına sahip bir işveren kesimi yoktur. Mülkiyet çalışanlara da ait değildir. Sosyal mülkiyet söz konusudur.

Örneğin; iş yerinin kârından çalışanlara refah payı (ve özendirme payı) verildiği gibi, aynı bölgede tüketici konseyleriyle iş birliği içinde, istihdamı yaratacak yatırımlar desteklenir ve yapılır.

Çalışan kişinin kendini üretim araçlarına tutsak olarak görme ve yabancılaşma duygusu, diğer yönetim modellerine göre büyük ölçüde kalkar. Topluma mal olmuş araçları toplum için kullanmanın, çalışana çalışma mutluluğu verdiği savunulur. Bunun sonucunda verimlilik arttığı gibi, çalışanın morali de yükselir.

Kamu ve özel sektörlerin tam arasında bir yerde bulunan yapı, çalışanlarının kendi kendini yönetmesi (özyönetim) bakımından sağlıklı bakış açıları getirmektedir. Özyönetimin, geleneksel iş yönetimi felsefelerine göre daha umut vadeden bir seçenek olduğunun farkına varanlar giderek artmaktadır. [1]

Karşılaştırma

Kapitalist üretim modelinde toplam fayda, patronun bütçesine giren-çıkan arasındaki pozitif farka göre belirlenirken, kamu-kapitalist üretim modelinde geçinecek kadar iş sahibi olunmanın, hükümet partisine tekrar oy vermek için bir cazibe merkezi durumundan öte işlevi yoktur.

Her iki modelde de çoğunluğa varlık sağlamak yerine, sürekli umut sağlamak daha ucuz ve bağımlılığı artıran taktik olarak bakılır.

Öz yönetimde ise, yerel birimlerin özerkliği ile başka yerel birim kümelerinin (konseyler) arz-talep ilişkisi, üretim stratejisinin itici gücü olmaktadır.

Öz yönetim modelinde de bireyin zenginleşmesine fırsat vardır. Birey bu zenginliğini iki amaçla değerlendirir: Birincisi, yaşamını kolaylaştırabilecek tüm olanakları ekonomik gücü ölçüsünde sağlar. Kültürel ve sosyal gereksinimlerini dilediği kadar karşılar.

Tek yapamayacağı faaliyet, yaşamını aşacak (ölüm sonrası) zaman için biriktirme yapamayacaktır. Bu düzeye gelecek varlıklar, yaşayan neslin konforuna harcanacaktır.

Yeni doğan bir çocuğun bile temel gereksinimleri hazır olmuş olacaktır.

Burada belli bir düzeyden sonra, çalışma mesai süreleri kısılarak, sosyal yaşama daha fazla zaman yaratılmış olunacaktır.

Dolayısıyla, diğer düzenlerin bileşke (ortalama) refahından, Öz yönetim sisteminin refahı daha üst noktada olacaktır. Çünkü, burada “EGO”ların tatmini(sizliği)ne gidecek yatırım, toplumsal refahın alt yatırımına harcanacaktır.

Kapitalist ve kamu-kapitalist üretim modelinde, (şekildeki gibi) gelirin karşılığı yaşam düzleminden tepeye doğru akarken, "özyönetim üretim modeli"nde gelir, yatay, yani yaşam düzleminde kalmaktadır ki, bütün insanların erişebileceği bir düzlemdir burası.

Kamu ve kapitalist yönetimin tepeye topladığı getirilerin önemli bir kısmı asalakların geçimi ve konforuna harcandığı için, geriye dönen kısmı kamuda azlarak yok olmaktayken, kapitalist özel mülkiyette stoklanmaya gömülmektedir. [1]

Kaynakça