Header2.png

VikiSosyalizm'den Bildirimler Alabilirsiniz!
Bunun için sağ alt köşedeki kırmızı beyaz çan sembolüne tıklayınız

Demokratik merkeziyetçilik

VikiSosyalizm sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Demokratik merkeziyetçilik, Marksist-Leninist partiler arasında geniş kabul gören "tartışmada özgürlük, eylemde birlik" şeklinde özetlenebilen bir ilkedir. Bu ilkeye göre; bir eylemden önce mümkün olduğu sürece geniş tabanlı bir tartışma olmalıdır, fakat eylem kararı ortaya çıktığı andan itibaren herkesin bu eylemi desteklemesi gerekmektedir. [1]

Tarihi[değiştir]

Bolşevikler Çarlık rejimini kitlesel bir işçi devrimiyle devirecek merkezi ve disiplinli bir partiyi örgütlemeye çalışmıştır. Bolşevikler Rus işçilerine bir ayaklanmada önderlik edebilecek kitlesel ve sınıfın öncüsü militan işçilerin partisini oluşturmaya çalışmıştır. Bolşevik parti lider partisi olmamasına rağmen merkez komitesinde cisimleşmiş olan parti yönetimine "demokratik merkeziyetçilik" çerçevesinde sıkı sıkıya bağlı bir yapıdaydı. Menşeviklerin uyguladığı parti üyeliği daha esnekti ve diğer siyasi partilerle daha kolay işbirliği yapıyorlardı. [2] Bolşevikler ise özellikle liberal partilerle işbirliği yapmayacak, diğer sosyalist partilerle de tanımlı ittifaklara girecektir. [3]

Hakkında[değiştir]

Demokratik merkeziyetçilik, özetle şu ilkeleri kapsamaktadır;

  1. Bireyin örgüte, alt örgütlerin üst örgütlere bağlı olması
  2. Azınlığın çoğunluğun kararlarına uyması
  3. Tüm alt örgütlerin merkeze bağlı olmasını
  4. Tüm parti organların seçimle işbaşına gelmesi

Demokratik merkeziyetçilik ilkesi, isminden de anlaşılacağı üzere, iki yönü içermektedir. Birincisi; demokrasi yönü, ikincisi ise; merkeziyetçilik yönüdür. Bu iki yön de kopmaz bir biçimde birbirine bağlıdır ve proletarya partisi için vazgeçilmezdir. Fakat, Leninist partilerde merkeziyetçilik daima ön plandadır. Demokratik yön ise, koşullara göre değişir, yani, daraltılır veya genişletilir. Merkeziyetçilik ilkesi, MK şahsında tek bir merkezi önder organa sahip olmayı ve azınlığın çoğunluğa, her bir örgütün merkeze, alt örgütlerin ise üst örgütlere bağlı olmasını gerektirirken, demokratiklik ilkesi ise, parti örgütlerinin aşağıdan yukarıya doğru seçim esasına göre kurulmasını ve partinin, kongrelerini, toplantılarını açık yapmasını gerektirir. Parti, bu her iki ilkeyi birbirine karıştırmaksızın uygun biçimler altında hayata geçirmekle yükümlüdür.

Şüphesiz ki, en küçük bir demokratik hakkın bile olmadığı, partinin illegal temellerde örgütlenmek ve çalışmak zorunda kaldığı ülkelerde, demokratik merkeziyetçiliğin merkezi yanı daha da ağır basar. Yani, partinin çeşitli düzeylerdeki örgütlerinde üyelerin seçimle görevlendirilmesi ilkesi uygulanamaz. Parti, ağır polis baskılarından dolayı, demokratik yanı sınırlamak, bunun karşısında mutlak-merkeziyetçiliği hakim kılmak zorundadır. Parti, ancak bu şekilde düşmanın ağır baskılarından kendisini koruyabilir. [4]

Lenin bu konuda "Uzmanlaşma, zorunlu olarak merkezileşmeyi öngörür ve onu gerekli kılar." görüşünü savunmaktadır. [5]

İşleyişi[değiştir]

Sınıf partisi, üyelerinin ideolojik, siyasal, örgütsel, gönüllü ve mücadeleci birliğidir. Ve parti, sınıf mücadelesinde, sermaye ve burjuvaziye karşı mücadelede örgütsel gücünü, bu irade ve eylem birliğinden alır. Devrimci sınıf partisinin iç yaşamı, yaşantısı ve işleyişi, parti içi demokrasi ve disiplini; bu gönüllü ve bilinçli birlik üzerinden gelişir ve ancak bu zemin üzerinde hayat bulur.

Partinin iç yaşamı ve işleyişinin belirleyici ve düzenleyici ilkesi; demokratik merkeziyetçiliktir. Demokratik merkeziyetçilik ilkesi, parti yaşantısı ve işleyişinin düzenlenmesinin, irade ve eylem birliğinin şekillenişi ve gelişiminin, parti çalışmasının ve bir bütün olarak partinin, işçi sınıfı ve emekçiler hareketini ve mücadelesini örgütleme, yönetme ve yönlendirme yetenek ve gücünü sürekli geliştirebilmesinin de ilkesi olarak işlev görür.

Demokratik merkeziyetçilik ilkesi, öznel bir seçim ya da tercih değil; sınıf partisinin kuruluş ve varlık nedeniyle koşullu ve işçi sınıfının, sınıfsal nitelik ve özelliklerinin yansıması olan parti yaşantısı ve işleyiş ilkesidir. Ki, parti yaşantısının gelişmesi ve sağlamlaşması, parti örgüt ve organlarının, partililerin işçi sınıfı ve emekçi kitleler içinde yürüttüğü her günkü çalışması ve bu çalışmanın genişleyen ve güçlenen bir tarzda sürdürülmesine bağlıdır. Çünkü; parti yaşamı ve işleyişi, sınıf mücadelesinden ve günlük parti çalışmasından, bu çalışma içinde işçi sınıfı ve emekçilerle kurulan ilişkilerden bağımsız, kendi başına bir şey olmadığı gibi; gelişkin ve sağlam bir parti yaşantısının dayanağı ve parti çalışmasının en önemli amacı; işçi sınıfı ve emekçi kitlelerle kurulan, giderek gelişen ve güçlenen ilişkilerdir. Ve bu öylesine önemli ve temel bir amaçtır ki; parti örgütleri ve organlarının görevli oldukları birim ve alandaki işçi ve emekçi kitlelerle ilişkilerindeki zayıflama ve kopma, işçi ve emekçi kitlelerle günbegün genişleyen ve güçlenen ilişkilerin parti çalışmasının en temel yönü ve amacı olmaktan çıkması, hem parti örgüt ve organlarının yaşamını hem de doğrudan parti yaşantı ve işleyişini tehdit eder ve bozuşmalara yol açar.

Demokratik merkeziyetçilik; partinin her organında, fabrika, işyeri, okul, semt, tüm çalışma, örgütlenme birim ve alanlarındaki organlarının da yaşantı ve işleyişinin düzenleyicisidir. Parti temel organları olan fabrika ve işyeri organlarının çalışma ve iç yaşamı da, kolektif demokratik bir örgüt ve organ yaşantısıdır. Ve parti yaşantısının temeli ve esası da, bu parti organlarının yaşantısıdır. [6]

Eleştiriler[değiştir]

Marksizm-Leninizm'e karşıt görüşler hemen her dönem bu ilkeye karşı çıkmışlardır. Bu durum devrimci anlayışın ortaya çıkış tarihi kadar eskidir. I. Enternasyonal döneminde (1864) anarşistler ve Ekim Devrimi öncesi Rusya'daki Menşevikler bunlara örnek teşkil etmektedir. [7]

Günümüzde sınıf mücadelesini reddeden ve barışçıl yöntemlerle kapitalizmi sönümlendirmeyi amaçlayan sosyal demokrasi yanlıları bu ilkeye karşı çıkan başlıca kesimdir. [8]

Ayrıca bakınız[değiştir]

Kaynakça[değiştir]

Bu madde VikiSosyalizm'in 2000. maddesi'dir.
  1. http://www.onesolutionrevolution.org/?p=544&language=tr
  2. Menşevikler 1917 yılında Geçici Hükümette de yer alacak ve Temmuz Günleri sırasında işçi ayaklanmasına karşı tavır alacaklardır.
  3. Parti 1917 yılında Menşeviklerden ayrılan Enternasyonalistleri kapsamış, Ekim Devriminden sonra kurulan ilk Sovyet hükümeti olan Sovnarkoma Sol SR’lar da dahil edilmiştir.
  4. http://www.arsiv.halkinbirligi.net/modules.php?name=News&file=article&sid=1562
  5. Lenin, Ne Yapmalı, Sol yayınları, s. 131
  6. http://www.ozgurlukdunyasi.org/arsiv/274-sayi-160/777-demokratik-merkeziyetci-parti-yasantisi-uzerine
  7. http://www.yuruyus.com/www/turkish/news.php?h_newsid=7098&dergi_sayi_no=243&
  8. Steger, Manfred B. The Quest for Evolutionary Socialism: Eduard Bernstein And Social Democracy. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA: Cambridge University Press, 1997. s. 146.