Header2.png

VikiSosyalizm'den Bildirimler Alabilirsiniz!
Bunun için sağ alt köşedeki kırmızı beyaz çan sembolüne tıklayınız

Destalinizasyon

VikiSosyalizm sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Lenin ve Stalin'in aynı karede olduğu bir sovyet afişi
Süreci anlatan bir karikatür
Stalin heykelinin yıkılması, 1956
Enver Hoca, Stalin resmi önünde konuşma yaparken

Destalinizasyon, Sovyetler Birliği'nde Stalin'in ölümü ardından Kruşçev ile başlayan süreci ifade eden terim. Lenin'in ölümünden bu yana, taraftarları tarafından Marksizm-Leninizm olarak adlandırılan fakat karşıtları tarafından "Stalinizm" olarak ifade edilen bu ideolojik yaklaşımın kıyasıya eleştirilmesi sonucu ortaya çıkmıştır.

Hakkında

Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin 20. Kongre'si, Stalin'in ölümünden 3 yıl sonra 14-25 Şubat 1956'da yapıldı ve buradan itibaren Stalin dönemine ait uygulamalar "kişinin putlaştırılması" olarak değerlendirildi ve destalinizasyon süreci başlatılmış oldu. Josef Stalin'in etki ve gücünün çözülmesi, buna bağlı hiyerarşik yapı ve ideolojik hakimiyetin geriletilmesi girişimi, destalinizasyon olarak ifade edilir.

Lenin'in ölümünden sonra Stalin, Sovyetler Birliği'ni hızlandırılmış bir sanayileşme ve zorlu bir kollektivizasyon yoluna soktu. Bu politikalara ve gerçekleştirmesine karşı oluşan itirazlar demokratik merkeziyetçilik ilkesi sebebiyle, uzun ortak tartışmalara yol açmıştır. Fakat kesin kararlar alındıktan sonra muhalif kesimlerin görüşlerini alınan bu kararlara karşı yıkıcı bir şekilde itirazlarına devam ettirmesi sonucu, bu kesimler bertaraf edilmiştir. Ardından parti içinde örgütlenen bu muhalif kesimler Stalin'in ölümünden sonra bu ilkelerin tamamına karşı çıkmaya devam etmiş; proletarya diktatörlüğü ve demokratik merkeziyetçilik de dahil olmak üzere Marksist-Leninist kurallara karşı mücadele etmişlerdir. Bununla birlikte bu kişiler söz konusu ilkelere Stalinizm adı vermişlerdir.

Stalin'e ait olan heykeller yıkılmış, ders kitaplarındaki atıflar çıkarılmış, hatta Sovyetler Birliği Marşı'nın sözleri Stalin'e atıflar içerdiği için 1956-1977 arasında sözsüz, sadece enstrümental çalınmıştır. Ardından 1977 senesinde orjinal marşın sözlerindeki Stalin'e yapılan göndermeler çıkartılmıştır. [1]

Tarihsel süreç

Sosyalist ideoloji II. Dünya Savaşı sonrasında Çin Halk Cumhuriyeti, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Vietnam, Laos, Küba gibi ülkelere ve Kızıl Ordu aracılığı ile Doğu Avrupa ülkelerine yayıldı. Yugoslavya'da Tito ve Çin'de Mao Zedung sosyalizm tezlerine ek olarak farklı yorumlar getirdiler. Bu sırada Batı Avrupa ülkelerinde faaliyette bulunan komünist partiler Marksizm-Leninizm'den hızla uzaklaşarak daha çok kültürel/kuramsal alanda yoğunlaşan Avrupa komünizmini oluşturdular. Proletarya diktatörlüğü ve demokratik merkeziyetçilik başta olmak üzere, bu ilkelere karşı mücadele bu yıllarda başladı.

Stalin'in ölümünden sonra (1953) parti genel sekreterliğine Kruşcev getirildi. Kruşcev iktidara geldikten sonra Stalin karşıtı bir politika izlemeye başladı ve 1956'daki 20.Kongre'den itibaren "destalinizasyon" sürecini başlatmış oldu. 1985'te Gorbacov'un glasnost ve perestroyka girişimleri de dahil olmak üzere Sovyetler Birliği dağılana kadar bu süreç işlemiş ve ardından kapitalizm kuralları hakim kılınmıştır.

Eleştiriler

Sovyetler Birliği Komünist Partisi içerisindeki muhalefet

Stalin'in ölümünden sonra Sovyetler Birliği Komünist Partisi içerisinde Stalin taraftarları, Kruşev ve destekçileri tarafından baskıya uğramış, sürgüne yollanmış hatta partiden uzaklaştırılmıştır. Bu isimlerden en bilinenleri Molotov, [2] Jukov [3] ve Malenkov'dur. [4]

Hocaizm

Ana madde: Hocaizm

1940lı yılların ikinci yarısından itibaren, Marksizm-Leninizm'e, Stalin'in görüşlerine ve onun dönemindeki Sovyetler Birliği'ne bağlı olan Enver Hoca önderliğindeki Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti, Kruşçev'nun başlatmış olduğu "destalinizasyon" diye tabir edilen uygulamalara karşı en sert tepkiyi koyanlardan biri olmuştur

Arnavutluk Emek Partisi; Çin Komünist Partisi ile birlikte Kruşçev'i "revizyonist" olarak itham edecek ve onu marksizme ihanetle suçlayacaktır. Buna paralel olarak Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti de destalinizasyon yanlılarını partiden tasfiye edecek ve sürgüne yollayacaktır. [5]

Enver Hoca, SSCB'nin kuruluşundan bu yana olan tezlerin topyekün eleştirilmesi ve proletarya diktatörlüğü tezinin reddetmesi üzerine destalinizasyon sürecini, antikomünizm'in bir çeşidi olduğunu savunarak şu sözlerle eleştirmiştir; [6]

 :"Son zamana kadar, batının revziyonist partileri, Kruşçevci-emperyalist, anti-komünist kampanyada, Stalin'e karşı birleşmişlerdi. 'Stalinizm'den kurtuluş'tan, 'dönüş'ten söz ediyorlardı büyük bir hevesle. Şimdilerdeyse, 'Bilimsel Sosyalizm'in kurucularına, Marx ve Engels'e dönmek için, Leninizmi bir yana bırakmayı vaaz ediyorlar. Bu dönekler, Marksizm-Leninizme ihanet yolunda attıkları hızlı adımları, sanki komünist gerçeğin kaynağını bulmak için zorlu bir tırmanışmış gibi lanse etmeye uğraşıyorlar. Kruşçev'ci de olsa, 'Avrupa Komünist'i de olsa, tüm revizyonistler Stalin'e, Lenin'e, Marx'a da aynı ölçüde vahşice ve kurnazca saldırıyorlar. Saldırıların o zaman için Lenin'i geçici olarak dışarıda bırakması ve Stalin'e karşı yoğunlaşması sadece bir taktik gereğiydi. Çünkü sınıf mantıkları, revizyonistlere ve emperyalistlere, o zaman için Sovyetler Birliği'ndeki sosyalizmi ortadan kaldırmanın ve Marksizm-Leninizm'e, onun ilk uygulandığı yerde saldırmanın daha iyi olacağını öngörmüştü. Burjuvazi ve gericilik, şunun bilincindeydi; Sovyetler Birliği'ndeki kapitalist bozulma, iktidarda olmayan Komünist Partileri yozlaştırma mücadelelerinde kendilerine büyük ölçüde yardım edecektir.
 :... revizyonistler toplarını Leninizm'e çevirdiler. Peki Leninizm'e bu saldırı neden gündeme geldi? Niçin özellikle 'Avrupa Komünistleri' bu saldırının bayraktarlığını yapıyorlar? Stalin'e saldırırken, sosyalizmin kurulmasının kuram ve uygulanmasına saldırmak isteyen Kruşçev gibi, Avrupa Komünistleri de Lenin'e saldırırken proletarya devriminin kuram ve uygulamasına saldırmak istiyorlar.

Kaynakça

  1. İki versiyon arasındaki fark
  2. Simon Sebag Montefiore, Stalin: The Court of the Red Tsar. Vintage Books, 2005, s. 666–667.
  3. Axell, Albert, Marshal Zhukov. Toronto: Pearson Education Ltd., 2003.
  4. RUSSIA: The Quick & the Dead. Time Dergisi, 22 Temmuz 1957
  5. Lankov, Andrei N., Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinisation, 1956, Honolulu, Hawaii Universitesi Yayınları, 2004
  6. Enver Hoca, Avrupa Komünizmi Anti-Komünizmdir, s. 9-10-11, Giriş Bölümü, Yurt Yayınları