Header2.png

VikiSosyalizm'den Bildirimler Alabilirsiniz!
Bunun için sağ alt köşedeki kırmızı beyaz çan sembolüne tıklayınız

Gezi Direnişi

VikiSosyalizm sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Gezi Parkı protestoları
2013 Taksim Gezi Park protests (15th June).jpg
Taksim Gezi Parkı'ndaki eylemciler, 15 Haziran 2013
Tarih 28 Mayıs-30 Ağustos 2013[1]
Yer Başta İstanbul olmak üzere tüm Türkiye (Bayburt ile Bingöl hariç) ve Türk diasporası[2][3]
Sebep Taksim Gezi Parkı'nın bir kısmına inşa edilmesi planlanan Taksim Kışlası'nı engellemek üzere parkta bulunan çevre aktivistlerine polisin orantısız güç kullanımı.
Hedef İlk hedef, Gezi Parkı'na yapılması planlanan inşaatın iptal edilmesini sağlamak. İlerleyen günlerde, üçüncü havalimanı ve üçüncü köprü projelerinin iptali.
Yöntem
Son durum Eylemler sona erdi.
Taraflar
Çoğunluğu gençlerden oluşan kitle.[11][12]
AKP Hükûmeti
Öne çıkan kişiler
Direnişçiler Hükûmet Yetkilileri
Sayı
3,6 milyon kişi (hükûmet tahmini)[38]

7,5 milyon kişi (resmi olmayan tahminler)[39]

bilinmiyor
Kayıplar
Ölü7 sivil (11 Mart 2014)[6][40][41]
1 komiser[42][43]
Yaralı8163+ sivil, 900+ polis
Tutuklu126
16 Haziran 2013 tarihinde Taksim Meydanı polis tarafından boşaltılmıştır.[44]

2013 Taksim Gezi Parkı protestoları, 61. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'nin, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bulunan ve sadece umumi hizmette kullanılmak koşulu ile tapuda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne tahsis edilmiş olan Taksim Gezi Parkı'na İstanbul 6'ncı İdare Mahkemesi ve 2 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararı olduğu halde Topçu Kışlası'nı Taksim Yayalaştırma Projesi çerçevesinde imar izni olmadan yeniden inşa etmesini engelleme eylemi olarak başlamıştır.

27 Mayıs 2013 tarihinde iş makinelerinin parka girmesinin ardından bu haberin sosyal medya aracılığıyla kısa sürede yayılması sonucunda bazı aktivistlerin parka gidip çalışmaları durdurmaya çalışmasına polis orantısız müdahalede bulunmuştur. Bu müdahaleler ve Erdoğan'ın inşaatın yapımında ısrarcı açıklamaları ile protestolar hükûmet karşıtı gösterilere dönüşmüş ve başta Ankara, İzmir gibi büyükşehirler olmak üzere Türkiye'nin diğer illerine de yayılmıştır. 1 Haziran tarihinde polis kuvvetleri Taksim meydanından çekilmiştir ve protestocular Gezi parkında bir kamp kurmuşlardır. Kampta gönüllülerin çalıştığı kütüphane, revir, mutfak gibi tesisler kurulmuştur. 15 Haziran akşamındaki polis müdahelesi sonrasında ise Gezi kampı dağıtılmıştır. Bu olaydan sonra Türkiye'nin çeşitli illerindeki parklarda forumlar düzenlemeye başlanmıştır.

Türkiye genelinde olaylar sonucunda 15 kişi polis tarafından vurularak, başına gaz fişeği isabet ederek ve diğer şekillerde yaşamını yitirmiş, onlarca kişi yaralanmış, bazı yaralılar gözlerini kaybetmişlerdir.

Gelişimi

AK Parti Hükûmeti'nin, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bulunan ve sadece umumi hizmette kullanılmak koşulu ile tapuda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne tahsis edilmiş olan Taksim Gezi Parkı'na İstanbul 6'ncı İdare Mahkemesi ve 2 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararı olduğu halde Topçu Kışlası'nı Taksim Yayalaştırma Projesi çerçevesinde imar izni olmadan yeniden inşa etmesini engelleme eylemi olarak başlamıştır.[45]

Birinci Gün

Gezi Parkı’nın Asker Ocağı caddesine bakan duvarın 3 metrelik kısmı gece 22:00 civarında yıkıldı. Aynı zamanda 5 ağaç da yerinden söküldü. Taksim Dayanışma grubunun üyeleri iş makinalarının önüne geçerek daha fazla yıkım yapılmasını engelledi. Ardından bu gruptan 50 kişi parkta çadır kurarak sabaha kadar nöbet tuttu.[46]

İkinci Gün

28 Mayıs Gündüz öğle saatlerinde, dozerlerin Gezi Parkı’na girmeye çalıştığı sırada nöbet tutan ekip tarafından çağrılan BDP milletvekili Sırrı Süreyya Önder iş makinelerinin önüne geçerek yıkımı engelledi.[47]

Üçüncü Gün

29 Mayıs Çarşamba günü Pazartesi’nden beri nöbet devam ederken parkın kendi hayatı sürüyordu; çocuklar, yaşlılar, bisikletliler, hayvanlar, Taksim-Nişantaşı arası yürüyenler parkı kullanmaya devam ediyordu.

Başbakan öğle saatlerinde kitleleri sorundan haberdar eden ‘Ne yaparsanız yapın, biz kararı verdik, verdiğimiz gibi bunu işleyeceğiz.’ açıklamasını yaptı.

Çarşamba gecesini Perşembe’ye bağlayan sabahın ilk saatlerinde, polis ve jandarma parkı korumak için nöbet beklemekte olan direnişçilerin çadırlarını güç kullanarak yerlerinden söktü. Çadırlarından çıkmayı reddeden direnişçileri, çadırlarının içine biber gazı sıkarak sindirdi ve şahsi eşyalarını çeşitli araçlara yükleyerek götürdü. Çadırların büyük bir çoğunluğu polis tarafından kaldırıldı ve bir kısmı parkın Divan Otel’e bakan kısmında üst üste dizilerek tüm itirazlara rağmen yakıldı. İş makineleri 3 adet ağacı önce yerinden sökmeye çalışarak, sonrasında başarılı olamadıkları için kepçenin ucuyla vurarak kırdı.

Direnişçiler sözlerini geçiremedikleri polise engel olması için bir kez daha Sırrı Süreyya Önder’den yardım istediler, S.S.Önder yıkım iznini talep ederek, iş makinelerinin başladığı işi devam ettirmesine engel oldu.

Direnişçilere elektrik sağlayan jeneratör emniyet ekipleri tarafından kaldırıldı.[48]

Dördüncü Gün

İş makinelerinin 3 adet ağacı sökmesi ve polis şiddeti üzerine yayılıp güçlenen direniş Perşembe tüm gün bir şenlik havasındaydı. Parkın uzun süredir görmediği gençlerden oluşan bir kalabalık parka oturuyor, müzik yapıyor ve direnişe destek oluyordu. Karpuz, salatalık, peynir-ekmek gibi çeşitli yaz yiyecekleri dağıtılıyor, satılıyor; bağımsız olarak parkı korumaya gelmiş topluluklar desteklerinin sürekli olacağının haberini veriyordu. Tüm yüzler gülüyor, insanlar bu tip bir sivil oluşum yaratabilmenin heyecanını yaşıyordu. Perşembe günü Gezi Parkı’nda bulunanlar huşu dolu bir zafer hissi içindeydi. Park meselesinin bu şekilde çözüleceğine dair bir iyimserlik hakimdi.[49]

Beşinci Gün

Cuma sabahının ilk saatlerinde çevik kuvvet, parkı korumaya devam eden direnişçilere orantısız olduğu tartışma götürmeyecek bir şekilde güç kullanarak saldırdı. Yerlerinden kalkmayacaklarını söyleyen ve barışçıl bir oturma eylemi yapan, kentinin bir parkı için orada bulunan çok az sayıda kişi biber gazına maruz kaldı, biber gazından kaçmaya çalışırken tırmandıkları duvarın yıkılması üzerine daha önce 5H’de de şurada paylaşılan videoda görüldüğü üzere bir kişi yüzünden yaralandı.

Bu videonun ve orada bulunanların açıklamalarının ardından önceki günlerde orada bulunan ve bulunmayan, insafsızca kullanılan kaba kuvvete karşı çıkmak ve dikkat çekmek isteyenler Taksim Gezi Parkı’na ulaşmaya çalıştı, ancak park polis tarafından kapatıldığı için Divan Otelinin önünde toplandı. Sabah saatlerinde tekrar biber gazı saldırısı başladı, kaçan grupların bir kısmı Divan Oteli’ne, Talimhane’den ve Gümüşsuyu’ndan aşağıya kaçarak çeşitli yerlere sığındı. Bu aşamada Ahmet Şık ve Sırrı Süreyya Önder’in nişan alınarak yaralandığı saldırıda onlar gibi pek çok kişi yaralandı. Taksim Meydanı’nda yapılacak basın açıklaması için toplanan barışçıl direnişçiler, oturma eylemi sırasında orantısız güç kullanılarak tekrar dağıtıldı. Bu bilgilerin hiçbiri akşam saatlerine kadar yerli basın yayın organlarında yer almadı. Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nden gelen kısa açıklamalar taleplere cevap verecek nitelikte değildi. Başbakan’dan da bu hassas konuyla ilgili herhangi bir açıklama gelmedi. İlk pişmanlık belirtisi İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş’tan geldi. Topbaş, Topçu Kışlası Projesi ile ilgili hali hazırda idari mahkemede durdurma kararı alındığını, Gezi Parkı’nda ‘yapılan işin sadece bir yaya geçidi için tretuvar duvarının biraz öteleme çalışması olduğunu söyledi‘. Halkın sesini duyduklarını belirtti. Başbakan’dan gelen açıklama ise Topçu Kışlası Projesi’nin ne olursa olsun durdurulmayacağı yönündeydi.

Sosyal medyada yayılan bu açıklama ve barışçıl eylemlerinin karşısında yoğun şiddete maruz kalan ve demokratik isteklerinin siyasilerce kale alınmadığını düşünen halkın bir kısmı saat 19.00’da kümeleşerek ve toplanarak İstiklal Caddesi’nden, Sıraselviler’den, Osmanbey ve Gümüşsuyu taraflarından Taksim’e çıkmak için örgütlenmeye başladı. Eylem kitleselleşiyordu. Gezi Parkı’na yaklaşmaya çalışan sivil ve örgütlü, alkol düzenlemelerinden de rahatsızlığını dile getirmekte olan, silahsız ancak önlem olarak yanında maske, limon, sirke, talcid karışımı taşıyan tüm gruplar polisin ardı ardına attığı biber gazlarının etkisi altında kalarak direnmeye, Gezi Parkı’na çıkmaya çalışmaya devam etti. Biber Gazı ile karşılaşan her bireyi yaralanmış sayma cüretinde bulunursak, bu alanlarda bulunan halkın büyük bir kesimi sınırsız biber gazı kullanımı sonucu yaralandı. Beşiktaş, Galatasaray ve Fenerbahçe Spor Klüplerinin taraftarları da sosyal medyadan direnişe katılacaklarını açıkladı. Alanlarda en çok duyulan slogan ‘faşizme karşı omuz omuza’ sloganı olmuştu. İlk olarak ‘Arap Baharı’ benzetmeleri ve meseleyi farklı bir noktaya taşıyan ‘Tayyip İstifa!’ sloganları biber gazının yoğunluğunun etkisiyle bu aşamada duyulmaya başlandı. Bu esnada İstanbul’da gün boyunca medyanın da bilinçli kayıtsızlığı nedeniyle olayların boyutundan haberdar olmayan bir kesim, özellikle Beşiktaş ve Şişli ilçelerine bağlı mahallelerde yaşayan halk, gecenin geç saatlerinde tencere-tava ve pijamalarıyla sokaklara çıkıp kendi deyimleriyle uyumakta olan semtlerini uyandırma eylemi yapmaya başladılar.

Polisin saat sabah 10’da başlayan biber gazı saldırıları cuma gecesini cumartesi sabahına bağlayana kadar devam etti. Anadolu yakasından kalabalık bir topluluk Boğaziçi Köprüsü’ne çıkarak Avrupa yakasına çıkmaya çalıştı, köprünün Avrupa ayağında Çevik Kuvvetlerce geri püskürtüldü. Çok sayıda hafif ve ağır yaralının olduğu gösterilerde gün boyunca TOMA’lardan gaz ve polislerin kullandığı silahlardan rekor sayıda biber gazı kapsülü ateşlendi.[50]

Altıncı Gün

CHP Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Cumartesi günü Kadıköy’de 14.00’te düzenlenecek Parti Miting’ini önce iptal etti, ardından da sosyal medya’dan gelen tepkiler üzerine Taksim Meydanı’na taşıyacağını açıkladı. 1 Mayıs kutlamaları sırasında güvenlik nedeniyle,halkın Taksim’e çıkmasını uygun bulmayan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, mitingin Taksim’de yapılmasını; “Dedim, bırakın yürüsünler…” diyerek onayladı. Başbakan, açıklamasında, mitingi Taksim’e taşımanın CHP’nin demokratik hakkı olduğunu belirtti.

Başbakan’ın halkın konuya duyarlı kesiminin isteklerine ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün sağduyu çağrısına rağmen geri adım atmadığı, Topçu Kışlası’nın her halükarda yapılacağını belirttiği basın toplantısı gerginliği bir doz daha arttırdı. CHP mitinginin yapılması için geçişi açılan Taksim Meydanı’na önceki gün saatlerce biber gazı yiyerek çıkmaya çalışan topluluk da aynı anda Gezi Parkı’na ilerlemeye çalışıyordu. İstanbul’un her yanından Taksim’e çıkan artık sayısı yüzbinleri bulmuş topluluk önceki güne nazaran çok azaltılmış önlemlerle karşılaşarak Taksim’e çıkabildi. Gezi parkında çıkan ufak yangın neticesinde bir kaç biber gazı kapsülü yeniden ateş aldı, Polisler kümelenmeye ve toplanmaya öğle saatlerinde devam ediyordu. Bir haftadır devam etmekte olan gözaltına alma çalışmaları cumartesi günü kalabalığa oranlı olarak yavaşlatıldı. Halk ve alana doğru ilerlemekte olan asayişi sağlamakla yükümlü polisler arasında çatışmalar yaşandı. İnönü Stadı’nın yanında ilerleyen bir polis aracı sürücüsüne halkın çoğunluğu tarafından ‘YAPMAYIN!’ sloganıyla engellenen bir linç girişiminde bulunuldu.

Bugüne kadar atılan ‘Gezi Parkı bizim, elinizi çekin’, ‘Şşşt sen de haykır, nükleere hayır’, ‘Faşizme karşı omuz omuza’ , ‘”Her yer Taksim her yer direniş”, Kışla değil Park!’, hatta ‘Yaşasın Halkların Kardeşliği!’ sloganlarının yanında ana muhalefet partililerin taşıdığı TC Bayrakları dikkat çekiyor, ‘Tayyip İstifa!’ sloganı öne çıkmaya başlıyordu. Desteğini bundan önce de gösteren BDP, Gezi Parkı’nda alkışlar ve ıslıklarla destek görmeye Cumartesi günü İstanbul’da devam ediyordu. Direnişin çıkış sebebinin bir kent meselesi oluşunun söylemde geri planda kalmaya başladığı bu noktada uzun süredir hükümet tarafından dışlanıp bastırılmakta olduğunu hisseden bir çok seçmen Ankara ve İzmir başta olmak üzere diğer büyük şehirlerde ses getirmeye ve yaygınlaşmaya başladı. Ankara Belediye Başkanı Melih Gökçek’in ‘sizi bir kaşık suda boğarız ama dua edin ki biz demokrasiye inanıyoruz…’ yazarak paylaştığı tweet Ankara halkının yönetimin bir takım kararlarından memnuniyetsiz kesimini kışkırtıcı rol oynadı. Taksim’den polis kuvvetlerinin çekilmiş olmasıyla beraber çok sayıda binaya, sivil araçlara, şirket ve polis araçlarına ağır hasar verildi, meydan ve çevresinde kontrol altına alınması belki de zor olabilecek ateşler yakılmaya başlandı. Bir yandan barışçıl ve sivil direniş, Taksim Dayanışması, Müşterekler ve sivil toplum örgütleri meselelerini korumaya ve kollamaya devam ediyor, bir yandan bu kalabalığı kontrol altına almanın imkansızlığıyla boğuşuyordu. Taksim Dayanışması akşam saatlerine bir basın açıklaması metni oluşturma hazırlığı içerisindeydi.

Gezi Parkı ve Taksim çevresinde davullu zurnalı/ alkollü kutlamalar da başlamıştı. Bu kutlamaların iki gündür süren Taksim’e çıkılamama meselesinin çözülmüş olmasıyla ilgili olduğu kadar ‘üç beş ayyaş’ olarak nitelendirilmekten rahatsız muhalefet partisi seçmenlerinin bir zafer kazandığına inanması/inandırması olduğunu gözlemlemek mümkün zira direnişin kahramanı olarak görünmeye ve rol çalmaya çalışan CHP ve tabanı sahte bir zafer hissiyatı içinde durumu son zamanlardaki ‘biz kaç kişiyiz!’ klişesiyle tanımlandırmaya çalışmaya başlamıştı.

Cumartesi gecesi sokaklar Taksim Gezi Park’ından Sıraselviler’e kadar hıncahınç doluydu. Ancak Polis ve Sivillerin karşı karşıya geldiği anda oluşan yoğun gerginlik dolayısıyla, Beşiktaş’ta ilk etapta Çarşı Grubu’nun polisle karşılaşması üzerine Dolmabahçe’de, Gümüşsuyu’nda ve Setüstü taraflarında barikatlar kurulmaya başlandı.

Beşiktaş’taki çatışma polislerin barikatları aşmasıyla Akaretler’den Valideçeşme’ye kadar yükseldi ve gece boyunca sıcak bir şekilde devam etti. Twitter ve Facebook’tan önüne geçilemez derecede olan bilgi kirliliği sonunda Taksim Meydan’ında da gerginlik dolu bekleyişler ve tahmin yürütmeler sabaha kadar devam etti.

Ana caddelerden sokak aralarına kaçan Çarşı grubuna polisin orantısız güç kullanımına tepki olarak pek çok genç ve mahallelerinde olan çatışmalara kayıtsız kalamayan mahalle sakinleri katıldı. Çatışmaya katılmayanlar yiyecek ikmali yaparak ve direnişçileri evlerinde dinlenmeye ve tedaviye alarak iyi niyetli bir yardımlaşma örneği gösterdiler. Pek çok eczane, hastane, okul, özel işletme kapılarını yardım etmek üzere direnişçilere açtı. Gözaltılar sebebiyle İstanbul Barosu’nun numarasını çeviren telefon tuşları aşındırıldı.[51]

Yedinci Gün

Cumartesi günü çevreye verilen tahribatı onarmak ve temizlemek için pek çok sivil ve sivil kuruluş Beşiktaş, Sıraselviler, Beyoğlu, Taksim ve Gezi Parkı’nda toplandı. Buralardaki cam kırıklarını, yiyecek ve içecek çöplerini, çatışmalardan ve vandal bir kısım kalabalıktan geriye kalanları topladı. Park, tekrar insanların kullanabileceği hale getirildi. Gezi Direnişi’nin müsebbibi Taksim Dayanışması Platformu kendi sitesinde ve çeşitli basın yayın organlarında öne sürülen bir basın açıklaması yaptı. Günün öğleden sonraya varan saatlerine kadar BDP’nin direnişten çekildiği söylentileri haricinde ortama huzurlu denilebilecek bir hava hakimdi.

İki gündür iyice tırmanan olaylarla ilgili Başbakan’dan bir açıklama gelmesi beklenirken, Haber Türk’te Başbakan Fatih Altaylı’nın programına canlı yayın’da konuk oldu ve Fatih Altaylı’nın orijinal konuyla ilgili ve ilgisiz bir kaç sorusunu yanıtladı. Bu noktada cuma günü Haber Türk’ün bağlı olduğu Ciner Grubu’nun yarı-batık patron Karamehmet’in Show TV’sini TMSF üzerinden ele geçirdiğini söylemekte yarar var. Başbakan saat 16 sularında, Taksim Gezi Parkı’nın yerine yapılması düşünülen Topçu Kışlası Projesi’nin 3D animasyonlarını programda tanıttı, alanda yapılacak yeniliklerin arasına halen önemli bir tartışma konusu olan AKM’nin yerine yapılmasını istediği YENİ AKM Projesi ile ilgili taahütlerde bulundu. 1930’larda yıkılan Topçu Kışlası’nın yıkılma nedeninin CHP zihniyeti olduğuna dikkat çekti. Son bir kaç gündür ülke genelini saran büyük boyuttaki çatışmaların sebebi olarak yine muhalefet partilerini gösterdi, kendisine oy veren, ancak arada bir alkol alan kesim haricinde ağzına içki değen herkesin alkolik olduğunu söyleyerek alkolizmin literatürdeki tanımıyla çelişen bir canlı yayın gafı yaptı.

Gezi’de verilen haklı mücadeleyi ve polis şiddetini yok sayan Haber Türk ve diğer medya kuruluşlarını protesto etmek için Gezi Parkı’ndan bir grup insan hemen Talimhane’de bulunan Haber Türk binasının önünde toplandı. Akşam saatlerine kadar süren protestolardan sonra Beşiktaş’ta tekrar barikatların kurulduğu haberleri yayılmaya başladı.

Havanın kararmasıyla Ankara ve İzmir’de de polis ve halk arasındaki çatışma tekrar tırmanmaya başladı, Ankara’dan, bir Alışveriş Merkezi’ne kıstırılan protestocuların livestream’den yaptığı korkulu yayınlarla birlikte 500’ü aşkın gözaltı olduğu haberi geldi. Bununla birlikte İzmir’de AKP binasının ateşe verildiği, Kordonboyu’nda çıkan çatışmalarda pek çok kişinin denize atlayarak kaçmaya çalıştığına dair, Twitter’dan devamlı olarak artık hangi bilginin doğru kabul edilebileceğine dair şüphe uyandıran dehşet dolu paylaşımlar akmaya başladı.

İnönü Stadyumu yıkım çalışmasında kullanılan bir iş makinesini ele geçiren protestocuların Dolmabahçe’de barikatı aşmaya çalışan panzerlerin üzerine ilerlemeye başladığı duyuldu ve bu saatlerde pek çok protestocu ve semt sakini olayları yansıtan videoları sosyal medyada paylaşıyordu. Akaretler’de HALK TV binasının önündeki artık iyice savaş şeklinde nitelendirilebilecek kan dondurucu görüntüler Halk TV ekranlarından canlı olarak izlendi, Dolmabahçe’de yaralanan pek çok kişi devamlı olarak Facebook ve Twitter’dan yardım çağrısında bulunmaya devam etti.

Dolmabahçe Camii’ne sığınan direnişçilere ilkyardım yapılırken Foto: Nazım Serhat Fırat


Sabaha karşı sonlanan çatışmalar şehrin pek çok yerinde tamiri zor hasarlar bıraktı. Başbakan dediğim dedik tavrının bir başka göstergesi olarak daha önceden ayarlanmış görüşmeler için dört günlük bir yurtdışı seyahatine çıkacağını açıkladı.[52]

Sekizinci Gün

Pazar sabahı olduğu gibi mahallelerini toplamak için pek çok topluluk iş başındaydı.

Başbakan, ‘şu anda evlerinde bizim zorla tuttuğumuz bu ülkenin en az yüzde 50’si var’ diyerek tavrını devam ettirdi, Cumhurbaşkanı ise “Demokrasi sadece sandık değildir. Verilen bütün mesajlar not edilmiştir” açıklamasını yaptı. Fas’ta Cumhurbaşkanı’nın sözleri aktarılan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan retoriğe devam ederek Cumhurureisini; ‘Demokrasi sandıktan geçer’ diyerek yanıtladı.

Levent’te NTV binasının önünde protesto amaçlı 2.000 kişi toplandı.

İlk resmileşmiş ölüm haberi verildi. Hayatını kaybeden direnişçinin ismi ilk etapta açıklanmadı. Daha sonra ölüm haberinin Antakya’dan geldiği ve bulunan cesedin Abdullah Cömert isimli 22 yaşında bir gence ait olduğu açıklandı. Abdullah Cömert’in kafasına aldığı ağır bir darbe sonucu öldüğü anlaşılıyordu.

Parkta durum genel olarak Pazar günü ile benzerdi. Kalabalık eğleniyordu ancak endişeliydi. Akşam saatlerinde bir gaz kokusunun yarattığı panikle Taksim Meydanı’nda izdihamdan kaynaklanan iki yaralanma haberi duyuldu. Meydanda saat 21.30 itibariyle 30.000 civarında insan bulunuyordu. Polisten gelecek herhangi bir saldırı durumunda izdiham olması kaçınılmaz görünüyordu.

Türkiye’yi 4 gün süreyle terkeden Başbakan Erdoğan’ın ardından CNNTürk’te Ahmet Hakan’ın programında Murat Belge, Deniz Ülke Arıboğan, Ahmet İnsel ve Oral Çalışlar Gezi Parkı Direniş’inin geldiği noktayı tartıştılar. Ahmet Hakan’ın, CNNTürk’e getirilen eleştirilere ‘artık’ yayın yaptıklarını söyleyerek yanıt verdiği programda Prof Dr. Ahmet İnsel, hareketi ‘Bir Haysiyet Ayaklanması’ olarak nitelendirdi ve şöyle dedi;

“AKP’lileri ya da AKP’yi değil doğrudan Başbakan’ı hedef alan bir harekettir. Başbakan’ın üslubu tavırları karşısında tepkili olan insanların bir haysiyet hareketidir. Bu gösterileri Arap Baharı’na benzetmiyorum. Çünkü burada rejimin meşruiyetinin sorgulandığı bir arayış yok. Burada Başbakan’a yeter artık diyen bir tavır var. Kadın doğumundan içki içmeye Taksim Gezi Parkı’na ne yapılacağından başka konulara kadar her şeyi bilen, her şeye karar veren, saldırgan tavra yeter deniyor.”

Programda Başbakan’a yönelik yapılan sert eleştirilerin içinde gittikçe tırmanan bir psikolojik rahatsızlık endişesi de dile getirildi.

Akşam için tekrar çatışmalar olacağıyla ilgili söylentiler yayılmaya devam ediyordu, Gümüşsuyu aşağılarında polis tarafından barikatın aşılmasıyla çatışma Askeri Hastane’nin bulunduğu alana kadar yükseldi. Çatışma uzun süre devam etti. Burada atılan Biber Gazı dumanı ve partikülleri Gümüşsuyunda yaşayan semt sakinlerini ve Gezi Parkı’nda nöbette olan grupları saatler boyunca etkiledi.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun Cumhurbaşkanı’ndan randevu istediği haberi yayıldı.

Ardından Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Başbakan yardımcısı Bülent Arınç’ı Salı günü görüşme yapmak üzere Cumhurbaşkanlığı Köşkü’ne çağırdığı duyuldu.

Ankara’da olayların çatışma halinde devam ettiği sosyal medyada yer almaya devam ediyordu.[53]

Dokuzuncu Gün

Öğlen saat 12 sularında Bülent Arınç, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’le yaptığı görüşmeden sonra bir basın açıklaması yaptı. Açıklamada son bir haftanın bilançosunu verirken, hasar gören sivil araçlardan başlayıp, polisin ve polis araçlarının zedelenmesinden, kamu malının hasar görüyor olmasından, AK Parti’nin başardığı silahsızlanma durumunun tehlikeye atıldığından, turizmin bu hareketten olumsuz etkilendiğinden, İzmir’de AK Parti binalarına yapılan saldırılardan öncelikli olarak bahsetti. Kent meselesi ve parkı korumak için davranan ‘haklı’ bir grubun varlığına da değinirken, kendilerine özeleştiri de yapabileceklerini ifade etti. Muhalefet partilerinden yatıştırıcı tavır rica etti. Kamu malına zarar verilmesine karşı duyduğu üzüntüyü açıklama boyunca defalarca belirtti. Polis tarafından uygulanan kan dondurucu saldırıları ‘aşırı tedbir’ sözcükleriyle tanımladı. Sendikalardan ve STK’lardan gerginliği arttırıcı yaklaşımlarda bulunmamalarını rica etti. Son olarak haklı tepkisini ortaya koyan vatandaşlarına ve uykusuz kalmak pahasına kamu malını savunan güvenlik güçlerine teşekkür ederek günlerden beri beklenen açıklamayı bitirdi.

Başbakan Vekili Bülent Arınç, iki defa ‘görevinin ne olduğunu bildiğini’, orada ‘Başbakan’ın vekili olarak bulunduğunun farkında olduğunu’ vurguladığı konuşmasında özeleştiri yapma yetilerinden de bahsetti ancak bu özeleştiriyi herhalde başka bir açıklamaya saklamış olacak ki şu anda Türkiye’nin her tarafına yayılmış olayların sebebine dair daha net bir açıklama veya özür duyamadık.

Bir saat kadar önce İstanbul Polisi gerilimi düşürme kararı aldı.

Sırrı Süreyya Önder Cumhurbaşkanı Gül’le görüştü

Ve biz çıkıp parka gidiyoruz.[54]


Gezi Parkı olaylarında yaşamını yitirenler

  • 1- Mehmet Ayvalıtaş, 20, İstanbul, 2 Haziran 2013, Gezi Parkı’na destek için otoyol kapatıldığı sırada üzerine süren aracın çarpması sonucu öldü.
  • 2- Abdullah Cömert, 22, Antakya, 3 Haziran 2013, eylem sırasında başına aldığı darbe sonucu öldü.
  • 3- Mustafa Sarı, 27, Adana, 5 Haziran 2013, polis komiseriydi, eyleme müdahale ederken tedbir alınmamış bir alt geçit inşaatından geçerken düşerek hayatını kaybetti.
  • 4- İrfan Tuna, 47, Ankara, 6 Haziran 2013, kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti. Gezi direnişine karşı polisin kullandığı aşırı miktardaki biber gazından etkilendiği düşünülüyor.
  • 5- Selim Önder, 88, İstanbul/İzmir. Taksim civarından geçerken yoğun gaza maruz kaldıktan sonra İzmir’e döndü, birkaç gün sonra hayatını kaybetti. Yakınları gazın kalp yetmezliğini tetiklediğini düşünüyor.
  • 6- Ethem Sarısülük, 26, Ankara, 12 Haziran 2013. 1 Haziran’da eylem sırasında polis tarafından başından vurularak ağır yaralandı. 12 Haziran’da beyin ölümü gerçekleşti.
  • 7- Zeynep Eryaşar, 50, İstanbul, 15 Haziran 2013. Avcılar’da yapılan protesto gösterisi sırasında polisin aşırı miktarda gözyaşartıcı gaz kullanmasının ardından kalp krizi geçirdi.
  • 8- Medeni Yıldırım, 18, Lice, 28 Haziran 2013. Kayacık Köyü’ndeki karakolun yenilenip kalekol yapılmasını protesto eden insanların üstüne askerler tarafından açılan ateşle öldürüldü.
  • 9- Ali İsmail Korkmaz, 19, Eskişehir, 10 Temmuz 2013. Gösterilerin ilk günlerinde sivil giyimli saldırganlar tarafından feci şekilde dövüldü, başına aldığı darbenin etkisiyle beyin kanaması geçirirken Yunus Emre Devlet Hastanesi’nde görevli doktorlar tarafından önce polise ifade vermeye gönderildi. 20 saat geciken müdahalenin ardından 1 ay yoğun bakımda kaldıktan sonra hayatını kaybetti.
  • 10- Ahmet Atakan, 22, Antakya. Ankara’da ODTÜ ve Tuzluçayır’daki protestolara destek vermek için Antakya, Armutlu’da yapılan eylemde polis tarafından kafasından gaz fişeğiyle vurulup, çatıdan düşerek öldü.
  • 11- Hasan Ferit Gedik, 21, 29 Eylül, İstanbul - Gülsuyu, uyuşturucu çeteleri tarafından katledildi.
  • 12- Serdar Kadakal, 37, İstanbul. Yaşadığı ve çalıştığı Kadıköy’de emniyet güçleri tarafından yoğun ve yaygın şekilde bibergazı kullanımının ardından kalp krizi geçirerek öldü.
  • 13- Berkin Elvan, 15, İstanbul. 15-16 haziran gecesi, Okmeydanı’ndaki evinden ekmek almak için çıktı, polisin gaz fişeğiyle başından vuruldu. 269 gün komada kaldı, 15. yaşına komada girdi. 11 Mart 2014’te öldüğünde 16 kiloydu.
  • 14- Elif Çermik, 22 Aralık 2013’te polisin aşırı gaz kullanımı nedeniyle kalp krizi geçirip komaya girdi ve 31 Mayıs 2014’te öldü
  • 15- Mehmet İstif, 13 Mayıs 2014, polisin yakın mesafeden ağzına biber gazı sıkması nedeniyle gırtlak kanseri olarak yaşamını yitirdi.[55]

Gezi Parkı Şarkıları

  • Duman adlı müzik grubu protestolara destek için "Eyvallah" adında bir şarkı bestelemiştir."[56]
  • Demir Sert, 31 Mayıs sabah 5'te Gezi Parkı'nda yaşadıklarını anlattığı "Bu Gaz Bi Harika Dostum" isimli şarkıyla Gezi Parkı Direnişi'ne müzisyen olarak da destek vermiştir.[57]
  • Boğaziçi Caz Korosu Recep Tayyip Erdoğan'ın "çapulcu" söylemini, Kocaeli yöresi türkülerinden "Entarisi Ala Benziyor"'dan düzenledikleri "Çapulcu Musun Vay Vay" adında ve Edirne yöresi türkülerinden "Kızılcıklar Oldu Mu"dan düzenledikleri "Çapulcular Oldu Mu" şarkıları ile eleştirmiştir.[58]
  • New York'ta yaşayan bir grup Türk, sözleri Melike Demirağ'a, müziği ise Şanar Yurdatapan'a ait olan "İstanbul'da Olmak" (Şimdi İstanbul'da olmak vardı anasını satayım) adlı şarkıyı Gezi Olayları'na uyarlayarak bir video-klip hazırladı.[59]
  • Kardeş Türküler, Başbakan'ın sözlerinden ilhamla Tencere tava hep aynı hava şarkısını besteledi.[60]
  • Oğuzhan Uğur, "Bu halka ayıp edildiğini" vurgulayarak, Çapulcu ve Ayyaş söylemini eleştiren Birinci Vazife adında bir şarkı yaptı.[61]
  • Fazıl Say, 2009'da bestelediği Muhyiddin Abdal'ın "insan, insan" şiirinin bestesini Gezi protestocularına ithaf etti.[62]
  • The Ringo Jets rock grubu protestolar ile ilgili "Spring of War" ("Savaşın Baharı") adlı bestesini yayınladı.[63]
  • Placebo müzik grubu, gezi protestosuna "Rob the Bank" parçası ile selam göndermiştir. Parçanın vidyosu, Placebo'nun resmi hesabı tarafından YouTube'da paylaşılmıştır.[64]
  • Nazan Öncel, Güya isimli bir şarkı yazdı ve besteledi.[65]
  • TİKKO Müzik Topluluğu'nu Gerçek Kahraman adlı parçası[66]
  • Grup Vardiya'nın seslendirdiği "Durduramayacaklar Halkın Coşkun Akan Selini" adlı parça[67]

Kaynak

  1. "Gezi Parkı Eylemleri (Gezi Parkı eylemlerinin kronolojisi)". Uluslararası Af Örgütü. Ekim 2013. 6 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131106020732/http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR44/022/2013/en/6e4b867c-b4aa-4016-b584-33be46e35ae7/eur440222013tr.pdf. Erişim tarihi: 16 Aralık 2013. 
  2. "Turkey protests spread from Istanbul to Ankara". Euronews. 31 Mayıs 2013. http://www.euronews.com/2013/05/31/turkey-protests-spread-from-istanbul-to-ankara/. Erişim tarihi: 1 Haziran 2013. 
  3. "Turkey: Istanbul clashes rage as violence spreads to Ankara". The Guardian. 31 Mayıs 2013. http://www.guardian.co.uk/world/video/2013/may/31/turkey-istanbul-clashes-violence-ankara-video. Erişim tarihi: 1 Haziran 2013. 
  4. Gezi Parkı protestolarına müdahaleye karşı grev kararı BBC Türkçe Erişim Tarihi:17.06.2013
  5. Gezi Parkı eyleminde üzen kaza! Mehmet Ayvalıtaş yaşamını yitirdi
  6. 6,0 6,1 "Gösterilerde ilk can kaybı". Radikal gazetesi. 19 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131019080025/http://www.radikal.com.tr:80/turkiye/gosterilerde_ilk_can_kaybi-1136073. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  7. "Beşiktaş'ta 'Gezi Park' eylemleri". Zaman. 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131203011813/http://www.zaman.com.tr/gundem_1-polis-yaralandi-cok-sayida-gozalti-var_2096911.html. Erişim tarihi: 4 Haziran 2013. 
  8. http://www.sendika.org/2013/06/akp-cigli-ilce-binasini-yaktiklari-iddiasiyla-gozaltina-alinip-mahkemeye-cikarilanlar-serbest-birakildi/
  9. "Vali Mutlu: İlaçlı su, kimyasal değil". Ntvmsnbc. 16 Haziran 2013. 6 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131206153424/http://www.ntvmsnbc.com/id/25449362/. 
  10. "İstanbul'da neler oluyor?". Odatv. 5 Haziran 2013. http://www.odatv.com/mob_n.php?n=polis-gazini-alamadi-dolmabahcede-saldirdi-0106131200. Erişim tarihi: 21 Haziran 2014. 
  11. "Kim bu protestocular ve ne istiyorlar?". Msn. 13 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140513183121/http://haber.tr.msn.com/g%C3%BCn%C3%BCn-geli%C5%9Fmeleri-1?page=2. Erişim tarihi: 17 Haziran 2013. 
  12. "Gençlik, 'önce özgürlük' diyor". Radikal. 21 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130821010813/http://www.radikal.com.tr:80/turkiye/genclik_once_ozgurluk_diyor-1137672. Erişim tarihi: 20 Haziran 2013. 
  13. "Gezi Parkı'ndan milli uyanışa". Yeni Mesaj Gazetesi. 13 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140513183129/http://www.yenimesaj.com.tr/?artikel,12006056/gezi-parki-ndan-milli-uyanisa/fatih-akburak. Erişim tarihi: 6 Haziran 2013. 
  14. 14,0 14,1 "2013 protests in Turkey". Wikipedia.org. 29 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140329103356/http://en.wikipedia.org/wiki/2013_protests_in_Turkey. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  15. "Ülkücüler Taksim'e çıktı". Gazeteyenigun.com.tr. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140425115317/http://www.gazeteyenigun.com.tr/gundem/117783/ulkuculer-taksime-cikti-. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  16. http://www.demokrathaber.org/guncel/pkk-bayraklari-da-gezi-parkinda-h19067.html
  17. http://www.sabah.com.tr/gundem/2015/08/22/pkk-gezi-ruhunu-cagirdi
  18. http://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/08/130828_cemil_bayik_3_gezi_cemaat
  19. http://www.ensonhaber.com/gezinin-kirmizi-fularli-kizi-pkkya-katildi-2014-06-20.html
  20. http://www.habervitrini.com/gundem/gezi-parki-eylemcileri-pkklilar-icin-yurudu-349851
  21. "Çarşamba günü hayat duracak". Milliyet. 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131203122509/http://gundem.milliyet.com.tr/carsamba-gunu-hayat-duracak/gundem/detay/1718056/default.htm. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  22. "Gezi Parkı'nda Miraç kandili programı". Milliyet. 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131203120210/http://gundem.milliyet.com.tr/gezi-parki-nda-kandil-duyarliligi/gundem/detay/1719051/default.htm. Erişim tarihi: 6 Haziran 2013. 
  23. "Artı Bir Tv’de Gezi Parkı’nı Konuştuk". 27 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140327083517/http://korsanparti.org/2013/06/14/arti-bir-tvde-gezi-parkini-konustuk/. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2013. 
  24. "Neden Gezi Parkı'ndayız?". 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131203041842/http://www.3hhareketi.org/bildiri.php?id=48. Erişim tarihi: 08 Haziran 2013. 
  25. "Libertarians in Turkey support protests". 6 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150406225321/http://studentsforliberty.org/blog/2013/06/11/libertarians-in-turkey-support-protests/. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2013. 
  26. "Feminists join protests in Turkey as they call for equality". 3 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150403104419/http://www.reuters.com/video/2013/06/08/feminists-join-protests-in-turkey-as-the?videoId=243224569. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2013. 
  27. "Yeşiller/Sol: Artık her yer, bütün yaşam alanlarımız Gezi Parkı’dır". 5 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131205101357/http://www.yesilgazete.org/blog/2013/06/02/yesillersol-artik-her-yer-butun-yasam-alanlarimiz-gezi-parki%e2%80%99dir/. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2013. 
  28. "Supporter groups of Istanbul’s three major teams join forces for Gezi Park". Hürriyet. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140425161546/http://www.hurriyetdailynews.com/supporter-groups-of-istanbuls-three-major-teams-join-forces-for-gezi.aspx?NewsCatID=341&nID=48007&pageID=238. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  29. "Anonymous #OpTurkey'i başlattı". Mynet. 10 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130610090651/http://haber.mynet.com:80/anonymous-opturkeyi-baslatti-700027-dunya/?utm_source=Mynet_HomePage. Erişim tarihi: 3 Haziran 2013. 
  30. http://www.halkinhabercisi.com/kugulu-insiyatifinden-direnis
  31. Bunlarda Kuğulu'nun Talepleri Başlıklı Radikal Gazetesi Haberleri
  32. http://www.haberler.com/taksim-gezi-parki-ndaki-olaylar-4687463-haberi/
  33. "Trabzon’da ülkücüler eylemcilere saldırdı: 1 yaralı". Focushaber.com. 11 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130611102756/http://www.focushaber.com:80/trabzon-da-ulkuculer-eylemcilere-saldirdi-1-yarali-h-319308.html. Erişim tarihi: 4 Haziran 2013. 
  34. Polis İstiklal'de hasar tespiti yaptı
  35. TESKOMB: Taşkınlıklar sabrımızı tüketti
  36. "Gezi Parkı’ndaki 'kavga'nın sebebi AVM planı". Hürriyet Gazetesi. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140425064511/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/23405125.asp. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2013. 
  37. "Bakan Güler'den "Gezi Parkı"yla ilgili ilk açıklama". CNN Türk. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140425063020/http://www.cnnturk.com/2013/turkiye/05/31/bakan.gulerden.gezi.parkiyla.ilgili.ilk.aciklama/710252.0/index.html. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2013. 
  38. "Emniyete göre, Gezi Parkı şüphelilerinin yüzde 78'i Alevi!". t24.com. http://t24.com.tr/haber/gezide-kac-eylem-gerceklesti-kac-kisi-goz-altina-alindi,244706. Erişim tarihi: 21 Haziran 2014. 
  39. "Gezi'ye rekor katılım: 7.5 milyon kişi". aydınlıkgazete.com. 4 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140104205322/http://www.aydinlikgazete.com/mansetler/24955-geziye-rekor-katilim-75-milyon-yurttas.html. Erişim tarihi: 21 Haziran 2014. 
  40. "Hatay'da Abdullah Cömert açılan ateş sonucu öldü". Akşam gazetesi. 12 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131112191324/http://www.aksam.com.tr/guncel/hatayda-abdullah-comert-acilan-ates-sonucu-oldu/haber-212420. Erişim tarihi: 4 Haziran 2013. 
  41. "Berkin Elvan: Gezi'de yitirilen sekizinci can". Radikal. 11 Mart 2014. http://www.radikal.com.tr/turkiye/berkin_elvan_gezide_yitirilen_sekizinci_can-1180607. 
  42. "Ağır yaralanan komiser şehit oldu". mynet. 10 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130610052343/http://haber.mynet.com:80/eylemde-agir-yaralanan-komiser-sehit-oldu-700940-guncel/?utm_source=Mynet_HomePage. Erişim tarihi: 6 haziran 2013. 
  43. Göstericiler Abdullah Cömert, Mehmet Ayvalıtaş, Hasan Ferit Gedik ve Ethem Sarısülük, polis komiseri Mustafa Sarı hayatini kaybetti
  44. "Gezi Parkı boşaltıldı". TRT HABER. 15 Haziran 2013. http://www.trthaber.com/haber/gundem/polis-eylemcilere-mudahale-ediyor-89603.html. 
  45. http://www.sozcu.com.tr/2015/gundem/gezi-parki-olaylari-neden-ve-nasil-basladi-neler-yasandi-843508/
  46. http://www.sozcu.com.tr/2015/gundem/gezi-parki-olaylari-neden-ve-nasil-basladi-neler-yasandi-843508/3/
  47. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  48. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  49. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  50. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  51. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  52. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  53. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  54. http://www.5harfliler.com/gezi-parki-direnisi-kisa-tarihi/
  55. Hapiste sağlık web sayfası
  56. "Duman'dan gezi parkı şarkısı". HaberEvet.com. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131202233702/http://www.haberevet.com/haber/20130601/687368/duman-eyvallah-sarki-sozleri-duman-dan-gezi-parki-sarkisi.html. Erişim tarihi: 1 Haziran 2013. 
  57. http://www.youtube.com/watch?v=7ZNtoHmGpeU
  58. https://www.youtube.com/watch?v=ecKOSTAo9Io
  59. "New Yorklu Capulcular - Simdi Istanbul'da Olmak Vardi Anasini Satayim". Youtube. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140425070139/https://www.youtube.com/watch?v=ULzMpMX_MLk. Erişim tarihi: 18 Ocak 2014. 
  60. "Kardeş Türküler'den "Tencere Tava Havası"". Milliyet gazetesi. 2 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131102152224/http://www.milliyetsanat.com/haberler/muzik/kardes-turkulerden-tencere-tava-havasi/2250/5. Erişim tarihi: 6 Haziran 2013. 
  61. http://www.youtube.com/watch?v=sxdKz6neO6o
  62. http://www.onlineaktivite.com/fazil-say-insan-insan-gezi-parki-icin-besteledi/
  63. "The Ringo Jets'ten Gezi Parkı göndermeli klip". Radikal. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140222200916/http://www.radikal.com.tr/hayat/the_ringo_jetsten_gezi_parki_gondermeli_klip-1176183. Erişim tarihi: 11 Şubat 2014. 
  64. http://www.hurriyet.com.tr/planet/24670153.asp Erişim tarihi: 2 Mart 2014
  65. http://www.radikal.com.tr/hayat/nazan-oncel-gezi-parki-icin-guya-dedi-1137149/
  66. https://www.youtube.com/watch?v=3o_7SXnNOuU
  67. https://www.youtube.com/watch?v=SIaYl_tgX2Y