Header2.png

VikiSosyalizm'den Bildirimler Alabilirsiniz!
Bunun için sağ alt köşedeki kırmızı beyaz çan sembolüne tıklayınız

Mahir Çayan

VikiSosyalizm sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Nuvola apps important yellow.svg.png
Dikkat! Bu maddede ciddi "kaynak eksikliği" olduğu gözlenmektedir. Olguların gerçekliğinin tartışılabilmesi için söz konusu olaylara ait kaynak gösterilmesi gerekmektedir.

Daha fazla bilgi için Nasıl yazı yazılır ve Bilimsel yazı kuralları sayfalarına göz atabilirsiniz.


Mahir Çayan
Mahir Çayan
Mahir Çayan - Mahkemede
Mahir Çayan mahkemede savunmasını okurken

Mahir Çayan (15 Mart 1946, Samsun - 30 Mart 1972; Kızıldere, Niksar, Tokat)[1], Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi'nin kurucusu, Marksist-Leninist devrimci önder. 30 Mart 1972 tarihinde, Tokat'ın Niksar ilçesine bağlı Kızıldere Köyü'nde(Kızıldere Katliamı) dokuz arkadaşıyla birlikte katledildi.

Yaşamı

Samsun doğumlu olan Mahir Çayan, ortaokul ve lise dönemlerini Haydarpaşa Lisesi'nde, yani İstanbul'da geçirdi. 1963'te İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Ertesi yıl Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde öğrenimine devam etti. Bu dönemde TİP ve Fikir Kulüpleri Federasyonu'na (FKF) bağlı olan SBF (Siyasal Bilgiler Fakültesi) fikir külübüne girdi. 1965'te bu klübün başkanlığını da üstlendi. [kaynak belirtilmeli]

1967'de kısa süreliğine Fransa'ya gitti.[2] Bu geziden sonra ideolojik olarak Milli Demokratik Devrim saflarında yer aldı. [kaynak belirtilmeli]

TİP ile olan temel ayrılığı devrim sorunu olarak tarifler. Fransa'da bulunduğu süreçte Latin Amerika silahlı (fokoist) mücadelerinden etkilenir. TİP'i bu süreçte yasalcılıkla suçlar, Türkiye'deki devrim sürecinin ancak silahlı bir mücadeleyle ve kendi özgül koşullarının tespit edilmesiyle olabileceğini savunur. Bu görüşe daha yakın olan Türk Solu ve Aydınlık dergilerinde yazılar yazar. Bu dönemde yazdığı önemli yazıları "Revizyonizmin Keskin Kokusu 1", "Revizyonizmin Keskin Kokusu 2" ve "Aren Oportünizminin Niteliği" dir. [kaynak belirtilmeli]

1968'deki 6. Filo eylemlerine İzmir'de katıldı ve gözaltınana alındı daha sonra serbest bıraklıdı. Bu yıllarda Türkiye İşçi Partisi (TİP) ve Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) içinde başlayan tartışmalarda Milli Demokratik Devrim (MDD) görüşünü benimsedi. Siyasal Bilgiler Fakültesi içindeki etkinliğinde bu görüş doğrultusunda davrandı. Yusuf Küpeli'nin FKF genel başkanı olduğu bu dönemde, gerek SBF'de gerekese Ankara'daki devrimci mücadele içinde aktif olan Çayan, TİP adına Zonguldak ve Karadeniz Ereğlisi'nde çalışmalarda bulundu. Bu gezide Sadun Aren ile TİP senatörü Fatma İşmen'in tutumunu eleştirdi. Bu konudaki görüşleri Aren Oportünizminin Niteliği adı altında Türk Solu dergisinde yayınlandı. bu arada savunduğu MDD doğrultusunda ideolojik çalışmalarını yoğunlaştıran Mahir Çayan, Emek dergisinde Kenan Somer'in Devlet Devrim ve Lenin ve Devrim Nasıl Tanımanmalı başlıklı yazılarına Türk Solu'nda Revizyonizmin Keskin Kokusu I ve Revizyonizmin Keskin Kokusu II yazılarıyla cevap verdi. [2]

9-10 ekim 1969'da Ankara'da yapılan ve FKF'nin adını Dev-Genç (Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu) olarak değiştirdiği kurultayda yapmış olduğu uzun bir konuşmayla dikkat çekti. Bu dönemde Yusuf Küpeli ve Münir Ramazan Aktolga ile birlikte davrandı. 17-18 Ekim 1970'te divan başkanlığını Yusuf Küpeli'nin yaptığı Dev-Genç genel kurulunda önemli bir konuşma yaptı. Bu konuşmada Mihri Belli'yle olan ayrılıklarının üstüne giden Çayan, MDD stratejisinin bir savaş stratejisi olduğunu ve bunun bir savaş örgütü yani bir parti ile gerçekleşebileceğini savundu. [2]

29-30 Ekim 1971'de Ankara'da yapılan TİP Genel kurulu toplandığı sırada, bu kongreye katılmayan MDD görüşünü benimsemiş delegelerle ve delege olmayan işçi ve öğrencilerle birlikte düzenlenen 'Proleter Devrimcilerin Sohbet Toplantısı'ndan sonra Mihri Belli ve grubu ile olan anlaşmazlık kopma noktasına geldi. Mahir Çayan, Yusuf Küpeli, Ertuğrul Kürkçü ve Münir Ramazan Aktolga imzasıyla yayınlanan Aydınlık Sosyalist Dergi'ye Açık Mektup ise bu süreci noktaladı. [2]

Mihri Belli ile olan ayrılıkları iyice ortaya çıkmış olmasıyla birlikte yolunu Milli Demokratik Devrim (MDD) sürecinden ayırarak, önce "genç subayların" askerî darbe yapmasını beklemek yerine halk ihtilali için silahlı propaganda faaliyetlerine başlar. Bu ayrışmanın temel noktası, aslında MDD tespitinin TİP yasalcılığının başka bir versiyonu olduğu görüşüdür. [kaynak belirtilmeli] O dönemde Türkiye devrim sürecini Kesintisiz Devrim I-II-III broşürlerinde dile getirir. Türkiye'nin sahip olduğu yapıyı oligarşi olarak tanımlar. Ek olarak da "Türkiye'deki geçmişe nazaran refah seviyesinin artması ile birlikte devlet ve halk arasında bir denge vardır," demiş ve bu dengeyi suni denge olarak adlandırmıştır. Suni dengeyi de bozmanın ancak silahlı mücadele ile olacağını savunmuştur. [3]

Bu süreçte Münir Ramazan Aktolga ve Yusuf Küpeli ile birlikte THKP-C'nin kuruluş çalışmalarını sürdürür. Örgütün diğer önemli isimleri arasında; Ertuğrul Kürkçü, İlhami Aras, Ulaş Bardakçı, Mustafa Kemal Kaçaroğlu ve Hüseyin Cevahir yer alır. Şehir gerillası modellini benimseyen Mahir Çayan buna uygun silahlı eylemlerin planlanmasında ve gerçekleştirilmesinde bizzat bulunur. Çalışmalarını sürdürmek için Şubat 1971'de İstanbul'a geçen Mahir Çayan burada da silahlı eylemlere devam eder. 22 Mayıs 1971' de İsrail Başkonsolosu Ephraim Elrom'un kaçırılıp öldürülmesi olayına karışır. Kaldıkları evden kaçarken polisle girdikleri çatışma sonrasında Mahir Çayan ve Hüseyin Cevâhir, İstanbul Maltepe’de bir evde kuşatılır. Evde bulunan 14 yaşındaki bir kızı rehin alırlar. Çayan ve Cevahir’i ikna edebilmek için anne ve babaları ile aile büyükleri olay yerine getirilir. 1 Haziran’da eve yapılan operasyonda Cevahir katledilir, Mahir Çayan yakalanacağını anlayınca intihara teşebbüs eder fakat solak olduğu için başaramaz ve sadece kendini yaralar eve giren güvenlik güçleri tarafından yaralı olarak yakalanır. Rehine kız zarar görmez. [kaynak belirtilmeli]

Mahir Çayan tutuklanarak İstanbul Maltepe Cezaevi'ne konulur. Dâvâ sürerken 29 Kasım 1971'de THKP-C'den Mahir Çayan, Ulaş Bardakçı, Ziya Yılmaz ile THKO'dan Cihan Alptekin ve Ömer Ayna, kazılan tünelden çıkarak firar ederler. Firardan sonra THKP-C içinde bölünme yaşanır. İstanbul'da kalma olanakları daralan Mahir Çayan, Ankara'ya geçer. 19 Şubat'ta Ulaş Bardakçı Arnavutköy'de kaldığı evde kuşatılır ve katledilir. Mahir Çayan ve arkadaşları bir yandan sürekli yer değiştirerek yakalanmamaya çalışırken, öte yandan idam cezası verilmiş olan Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının kurtarılması için eylem olanakları araştırırlar. Ankara'daki ilişkiler de yakalanmalar sonucunda giderek daralır. Önce bazı kadrolar Karadeniz'e gönderilir. Koray Doğan'ın polis tarafından katledilmesi ve diğer yakalanmalar sonrasında da Mahir Çayan, Cihan Alptekin, Ömer Ayna ve Ertuğrul Kürkçü Karadeniz'e geçerler [4]

Kızıldere Katliamı

Bir süre Fatsa'da kalan Mahir Çayan ve arkadaşları infazları engellemek için eylem olanakları araştırırlar. 26 Mart 1972'de Ünye'de NATO'ya ait radar istasyonunda çalışan iki İngiliz ve bir Kanadalı teknisyeni kaçırır ve karşılığında THKO (Türkiye Halkın Kurtuluş Ordusu) önderleri Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan'ın serbest bırakılmasını isterler. 28 Mart'ta rehinelerle birlikte Niksar'ın Kızıldere Köyü muhtarının evinde kalmakta olan arkadaşlarının yanına giderler. 30 Mart günü muhtarın evinde askerler tarafından ablukaya alınırlar. Askerlerin megafonla yaptıgı teslim olun çağrılarına devrimci sloganlarla karşılık verilir. Evi sarmış olan askerler ile silahlı çatışmaya girilir. Çatışma sonunda Mahir Çayan, Cihan Alptekin, Ömer Ayna, Saffet Alp, Sinan Kazım Özüdoğru, Hüdai Arıkan, Ahmet Atasoy, Ertan Saruhan, Sabahattin Kurt ve Nihat Yılmaz katledilir. Evde bulunan Ertuğrul Kürkçü samanlıkta saklanarak sağ kalır ve yakalanır. Rehineler ise çatışma sırasında öldürülürler. Cenazeler savcının nezaretinde Niksar'a götürülür [5]

Mahir Çayan'ın mezarı Ankara Karşıyaka Mezarlığı, L/3 adası, 99 no'lu mezardır. [6]

Eserleri

Literatürde Mahir Çayan

Kitaplar

  • Ali H. Neyzi, Mahir
  • Turhan Feyizoğlu, Mahir
  • Tarkan Tufan, Mahir Çayan'ın Hayatı ve Fikirleri: Bir Devrimcinin Portresi
  • Mahir Çayan "Bütün yazıları"
  • "Hasretim Derin Uykularda-Mahir Çayan" Vehbi Bardakçı
  • Mahir Çayan'ın Hayat Öyküsü - Yılmaz Okay

Diziler

Şarkılar

Galeri

Ayrıca Bakınız

  • Deniz Gezmiş, Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu'nun kurucusu, 25 yaşında iki dava arkadaşı ile birlikte idam edilen devrimci.
  • Ertan Saruhan, Karadeniz Bölgesi’nde devrimci mücadele veren marksist önder.
  • Harun Karadeniz, İTÜ Öğrenci Birliği başkanlığı, 1960'lı yılların devrimci gençlik hareketlerinin liderlerinden.
  • Sinan Cemgil, 1960'lı yılların devrimci gençlik hareketlerinin öncülerinden biridir.
  • Cihan Alptekin, Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu, Devrimci Gençlik (Dev-Genç) ve Devrimci Liseliler (Dev-Lis) kurucu önderlerinden.

Kaynaklar